วิเคราะห์องค์ประกอบชุมชน

3. ภูมิสถาปัตยกรรม
          
        รูปแบบภูมิสถาปัตยกรรมของชุมชนมอญบางกระดี่มีหลายส่วนที่น่าสนใจ สวยงามอย่างมีแบบฉบับ พร้อมทั้งคุณค่าการใช้สอยในลักษณะที่เกี่ยวพันกับเรื่อง ของคลองและสายน้ำ สามารถวิเคราะห์เป็นหัวข้อได้ดังนี้

1) เครือข่ายคลองซอย
        เป็นลักษณะพิเศษของทั้งชุมชนจะพบว่า มีคลองซอยแทรกเข้าไปตามบ้าน เรือนเป็นระยะถี่มาก โดยมีลำดับขนาดเป็น คลองสนามชัยหน้าวัด, คลองระดับรอง คือคลองบางกระดี่ที่ข้างตะวันออกของวัด และคลองซอยลำปะโดงที่แทรกเข้าไปใน หมู่บ้าน จนแยกเป็นช่องจอดเรือของแต่ละบ้าน โดยที่คลองซอยที่แยกออกจากคลอง เข้ามาจะมีระยะห่างกันเป็นระยะขนาน ทุกๆ 50 - 100 เมตร ซึ่งนับว่าถี่มาก การที่ ชุมชนอยู่ใกล้ชิดกับน้ำเช่นนี้ช่วยสร้างกลิ่นสีสันความแตกต่างตามฤดูกาล มีน้ำขึ้นน้ำ ลง รวมทั้งน้ำท่วมในบางโอกาส ชาวชุมชนคงจะได้อาศัยน้ำซึ่งเป็นน้ำกร่อยในการซัก ล้างบ้าง แต่ที่สำคัญคงจะเป็นเส้นทางคมนาคมที่ใช้เรือเป็นสำคัญในสมัยก่อนคลอง ซอยคงเป็นลักษณะร่องน้ำที่แผ่ไปทั่วป่าเลนตามธรรมชาติ เมื่อมีการตั้งถิ่นฐานจึงได้ มีการขุดเติมเสริมแต่งสภาพธรรมชาติจนมีคลองซอยเป็นระบบมาจนถึงทุกวันนี้

        เครือข่ายคลองซอยจะมีความอ่อนไหวต่อเรื่องคุณภาพน้ำ และระดับน้ำ หากเมื่อใดที่เกิดสภาวะน้ำเน่าเสีย หรือน้ำเอ่อท่วมขัง ชาวชุมชนอาจจะตัดสินใจ ถมวางท่อระบายน้ำแทนลำธารคลองซอยเพื่อป้องกันผลกระทบก็ได้ ทั้งนี้ภาวะน้ำ ท่วมขังจากการสร้างประตูทดน้ำเพื่อการเกษตรในคลองมหาชัย คงเป็นไปได้ยาก เพราะสภาพน้ำกร่อยใกล้ทะเลไม่เหมาะสมแก่การเกษตร สำหรับสภาพน้ำเน่าเสีย ก็เป็นไปได้ยากเช่นกัน เนื่องจากน้ำสามารถระบายแลกเปลี่ยนกับทะเลเปิดได้สะดวก นอกเสียจากมีชุมชนและโรงงานหนาแน่นตลอดสองฟากฝั่ง ซึ่งคงอีกนานโดยเฉพาะ สภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวและอัตราเพิ่มประชากรเริ่มลดลง เช่นที่เป็นอยู่

2) การจัดคันขอบแนวต้นไม้
        จุดเด่นที่สุดในเรื่องของภูมิสถาปัตยกรรมที่เป็นระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ได้แก่ บริเวณ บ้านหมู่ 8 ฝั่งที่เป็นชายคลองซอย ฟากที่หันเข้าหาวัดบางกระดี่ ถือเป็นบริเวณปากประตูเข้าสู่ชุมชน สามารถแลเห็นได้เป็นมุมกว้างจากบนสะพาน คอนกรีตที่ทอดข้ามมายังวัด เมื่อวิเคราะห์รายละเอียดพบว่า บ้านที่อยู่บริเวณดัง กล่าวมีฐานะดี บ้านแต่ละหลังมีที่ว่างคั่นระหว่างกัน และมีที่ว่างริมน้ำกว้าง 5-10 เมตร มีเขื่อน ค ส ล.มาตรฐาน ตลอดแนวเขื่อนมีแนวพุ่มมะขามสูง 0.60 เมตร ตัดแต่งพุ่มเป็นทรงสี่เหลี่ยมยาวเป็นแนวขอบเขตพื้นที่ ลักษณะการทำแนวพุ่มไม้ เช่นนี้จะพ้องกับที่ชุมชนมอญเกาะเกร็ดบริเวณเรือนไทยเลขที่ 31หมู่ 1ซึ่งใช้ต้นข่อย เป็นแนวสองข้างทางเดิน มีอายุถึง 50 ปีมาแล้ว ยังตัดแต่งอยู่ในสภาพงดงามมาก
        ในชายน้ำส่วนอื่นๆ จะมีลักษณะ เป็น เขื่อนวัสดุธรรมชาติเช่นหลักไม้ กอไม้ มีแนวต้นจากซึ่งเป็นพืชท้องถิ่นและต้นมะพร้าวตลอดความยาวริมคลองอันเป็นแบบ ฉบับของที่นี่อีกด้วย

3) ซองจอดเรือ
        บ้านเรือนแต่ละหลัง โดยเฉพาะที่อยู่ริมคลองหลัก และคลองขนาดรอง จะมีซองจอดเรือขุดเข้ามายังพื้นที่บ้าน เป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาด กว้าง 2-3 เมตร ยาว 4-6 เมตร คล้ายที่จอดรถในบ้านจัดสรร ที่จอดเรือ เช่นนี้มีให้พบเห็นที่อื่นบ้าง เช่น ตามแถบคลองบางกอกน้อย - ตลิ่งชัน

        ทั้งเครือข่ายคลองซอยแยก การจัดคันขอบต้นไม้ริมน้ำ และซองจอดเรือ ทำให้มีบรรยากาศสัมพันธ์กับแหล่งน้ำเป็นอย่างยิ่ง เมื่อเดินไปทางไหนในชุมชนนี้ ก็จะรู้สึกว่าเจอแต่น้ำ นับเป็นเอกลักษณ์ที่หาดูได้ยากทีเดียว